Info@IranamZibast.ir

استان گلستان

 گلستان نام جدید سرزمین تاریخی است که در طول تاریخ و تا سده هفتم هجری به نام ایالت گرگان و از آن پس تا آغاز سده دهم به نام استرآباد و در نوشته‌های دوران اولیه اسلامی به نام (جرجان) و از اسفند ۱۳۱۶ گرگان نامیده شده‌است.

این استان تا سال ۱۳۷۶ بخشی از استان مازندران بود، اما در آن سال به صورت استانی مستقل درآمد و شهرستان گرگان به عنوان مرکز آن برگزیده شد. بیش‌تر شهرهای کنونی استان از دیرینگی چندانی برخوردار نیستند و از بزرگ‌شدن روستاها به وجود آمده‌اند و به عبارتی روستا شهر به شمار می‌آیند. با این همه، شهرهای گرگان و گنبدکاووس ریشه در تاریخی دارند. روستاهای استان گلستان به صورت متمرکز و نزدیک به هم هستند. این روستاها در راستای جاده‌ها و رودها به صورت طولی و در بخش‌های کوهستانی به صورت پله‌ای هستند.

موقعیت جغرافیایی

استان گلستان در قسمت شمالی کشور، بین عرض جغرافیایی 36 درجه و30 دقیقه تا 38 درجه و8 دقیقه شمالی و طول جغرافیایی 53 درجه و 57 دقیقه تا 56 درجه و 22 دقیقه شرقی از نصف النهار گرینویچ واقع شده است . این استان از شمال به جمهوری ترکمنستان، از غرب به استان مازندران و دریای خزر، از جنوب به استان سمنان و از شرق به استان خراسان شمالی محدود می شود .

مساحت استان 22022 کیلومتر مربع بوده و حدود 33/1 درصد از کل مساحت کشور را به خود اختصاص داده است. از این محدوده 1126000 هکتار را مرتع و 430000 هکتار را جنگل و در مجموع حدود 70 درصد از سطح استان را منابع طبیعی تشکیل میدهند .

این استان بدلیل برخورداری از شرایط ویژه و متنوع آب و هوایی همچون آب و هوای معتدل کوهستانی، بیابانی و نیمه بیابانی قدمت تاریخی هفت هزار ساله و وجود بیش از هزار اثر تاریخی و فرهنگی ارزشمند اعم از ابنیه تاریخی، اماکن مذهبی، تپه ها و محوطه های باستانی و تاریخی، آرامگاه ها، برج ها، پل های تاریخی، مساجد و امامزاده ها و بافت های قدیم شهری، کاروانسراها، قلعه ها، غارها و مدارس علوم دینی، دارا بودن مناظر بدیع و چشم اندازهای طبیعی نظیر کوه، جنگل، جلگه، دشت، صحرا، دریاچه، خلیج، جزیره، آبشار، تالاب، دهکدة ییلاقی، جایگاه ویژه ای در عرصة میراث فرهنگی و وضعیت گردشگری کشور ایجاد نموده است.

مسافت این استان تا تهران حدود 380 کیلومتر و تا مشهد 550 کیلومتر است .

پیشینه تاریخی

پیشینه تاریخی این سرزمین به ۷ هزار سال پیش و در غار کیارام واقع در روستای (فرنگ) بخش گالیکش به دوران پارینه سنگی بر می‌گردد. پژوهش‌های تازه نشان داده‌است که منطقه ی گرگان از ۶ هزار سال پیش تمدن پیش از آریایی‌ها را در خود جای داده بوده‌است. کهن‌ترین آثار دوره ی نوسنگی ایران از غار کمربند و غار هیتو در نزدیکی بهشهر پیدا شده‌است. این آثار از آشنایی مردمان آن زمان به سفالگری، هنر بافتن، اهلی کردن جانورانی مانند بز کوهی و ساخت ابزارهای سنگی صیقلی حکایت دارد. کاوش‌های تورنگ‌تپه، در نزدیکی گرگان، نیز نشان داده‌است که این منطقه دارای روستاهای پر جمعیت، سفالگری انبوه و شبکه ی آبیاری کشاورزی بوده‌است و دیرینگی آن دست کم به اندازه ی شهر سوخته در سیستان است. نام این سرزمین در سنگ نوشته‌های هخامنشی، از جمله سنگ نوشته ی داریوش در بیستون، به صورت ورگانه و در نوشته‌های پهلوی به صورت گورکان آمده‌است.

تاریخ‌نگاران یونانی از آن با نام هیرکانی یاد کرده‌اند. پدر داریوش هخامنشی زمانی فرمان‌روای این منطقه بوده‌است. اسب سواران گرگانی همواره مورد توجه هخامنشی‌ها بودند و داریوش برخی از گرگانی‌های دلاور را در سپاه جاویدان وارد کرد. می‌گویند شهر باستانی استرآباد را خشایارشاه به یادبود زن یهودی خود، که او را استر (ستاره) نام نهاده بود، ساخت. در زمان اردوان دوم اشکانی (۱۲۸-۱۲۴ پیش از میلاد) هیرکانی و کارمانیا (کرمان) زیر فرمان خاندان گودرز بود و جانشینان گودرز تا سده ی دوم پس از میلاد به طور مستقل آن را اداره کردند.

این سرزمین خوش آب و هوا از آرامشگاه‌های بهاری و تابستانی شاهان اشکانی بود. در همین دوران بود که ساختن دیوار بزرگ گرگان، که نابه جا به سد سکندر شناخته می‌شود، آغاز شد تا از یورش هون‌ها به خاک ایران جلوگیری کند. کار ساختن این دیوار، که درازای آن را از ۱۵۵ تا ۱۷۰ و گاهی ۳۰۰ کیلومتر نوشته‌اند، در دوره ی ساسانی نیز پیگیری شد و می‌گویند که انوشیروان به بازسازی آن فرمان داد.

در همین دوره ی ساسانی بناهای محکمی در مرز و در جای جای منطقه برای پایداری در برابر یورشگران ساخته شد. پس از برآمدن اسلام، این منطقه به سال ۳۵ قمری خراجگزار عرب‌های مسلمان شد. در روزگار سلیمان بن عبدالملک، یزید بن مهلب ولایت گرگان را به سال ۹۸ قمری فتح کرد و شهر جرجان از آن پس کرسی ولایت جرجان شد. این شهر در سده ی ۳ و ۴ هجری بسیار آباد شد و در روزگار فرمان روایی‌های مستقل ایرانیان به زیر فرمان ساسانیان درآمد. سپس گاهی در دست آل بویه و گاهی سامانیان بود تا این که آل‌زیار بر آن جا دست یافتند و به آبادی آن کوشیدند. (توجه داشته باشید شهر جرجان در یورش مغول‌ها ویران شد و شهر کنونی گرگان، زمانی استرآباد نامیده می‌شد.)

خاندان آل‌زیار شناخته شده ترین فرمان‌روایان این منطقه هستند که از آغاز سده ی چهارم (۳۱۶ قمری) تا میانه ی سده ی پنجم (۴۳۵ یا ۴۴۱ قمری) در منطقه ی گرگان، طبرستان و گیلان فرمانروایی کردند و گاهی تا ری، اصفهان، همدان و دینور را نیز در فرمان خود داشتند. مرداویج، بنیان‌گذار این دودمان، ریشه ی خود را به شاهان گذشته ی ایران می‌رساند و در سر داشت بغداد را به چنگ آورد و پادشاهی ایرانیان را بار دیگر بنیان گذارد. با این همه، نه تنها او بلکه فرمان‌روایان پس از او نیز نتوانستند به چنین آرزوهای بزرگی دست پیدا کنند و سلجوقیان به فرمانروایی آن‌ها پایان دادند. قابوس بن وشمگیر، شناخته شده ترین فرمانروایان آل‌زیار است که آوازه ی دانش دوستی اش باعث شده بود بزرگانی چون ابوریحان بیرونی و ابن‌سینا به سوی گرگان بروند.

 

بیرونی برخی از پژوهش‌های خود را در پیرامون شهر گرگان انجام داد و نخستین کتاب مهم خود، به نام آثار الباقیه عن قرون الخالیه، را به نام قابوس نوشت. از خود قابوس کتابی با نام قابوس‌نامه برجای مانده‌است که از آثار ادبی و اخلاقی مهم ایران به شمار می‌آید. بنای برج قابوس، در شهر گنبدکاووس نیز به فرمان او ساخته شده‌است که بزرگ‌ترین بنای آجری جهان به شمار می‌آید.

اقوام وزبان

زبان وسیله‏ اى براى ارتباط بین افراد و آشنایى با زبان، اولین گام در جهت شناخت فرهنگ آن است. امروزه اغلب مردم گلستان به زبان فارسى روان سخن مى‏ گویند.

زبان وسیله‏ اى براى ارتباط بین افراد و آشنایى با زبان، اولین گام در جهت شناخت فرهنگ آن است. امروزه اغلب مردم گلستان به زبان فارسى روان سخن مى‏ گویند. در شهرستان‏ هاى استان لهجه‏ ها و گویش‏ هاى مختلفى رواج دارد که با ورود مهاجران در سال‏ هاى گذشته لهجه‏ هاى استان بسیار متعدد شده است.

بخشى از استان گویش کتولى دارد که بخش عمده‏ ایى از شهرستان على‏ آباد را شامل مى‏ شود. در این گویش واژه‏ هایى از مازندرانى (کهن و امروز، فارسى قدیم و فارسى فعلى) وجود دارد.

در بخش غربى استان مانند شهرهاى کردکوى و بندر گز و بخش هایى از شهرستان گرگان زبان مازندرانى رواج دارد. زبان ترکى با دو نوع گویش در شهرستان‏ هاى گنبد و بندر ترکمن و توابع این دو شهرستان رواج دارد.

ترکى ترکمنى، زبان جمعیت قابل توجهى از مردم استان گلستان است که در شهرستان‏ هاى گنبد و بندر ترکمن زندگى مى‏ کنند. البته در استان گلستان زبان‏ ها و گویش‏ هاى متعدد دیگرى نیز با جمعیت متفاوت وجود دارند مانند: فارسى با گویش زابلى که مهاجران سیستانى تکلم مى‏ کنند،تاتى که در چند روستا بخش آزاد شهر و رامیان وجود دارد،کردى و... که به دلیل پراکندگى مهاجران در استان جاى خاصى را براى بعضى زبان‏ ها و گویش نمى‏ توان مشخص کرد.

برخى اصطلاحات رایج در استان:

اشنفه: عطسهَوْ: آب

بانو: جدّ بى‏ بى

یاعجى: جده و مادر بزرگ

سرتوکردن: سرزنش کردن

دَله: شکم پرست

فیس: تکبر

جَوْل: عمیق

افتو و مهتو: آفتاب و مهتاب

آسیاب: دنگ

اَرِىْ: بله

بِرار: برادر

موقعیت اجتماعی و اقتصادی

براساس سرشمارى عمومى نفوس و مسکن سال ۱۳۷۵ استان گلستان ۲۸۸‚۴۲۶‚۱ نفر جمعيت داشته که از اين تعداد ۴۱/۲۹ درصد در نقاط شهرى و ۵۸/۲۱ درصد در نقاط روستايى سکونت داشته و بقيه غيرساکن بوده‌اند.

در آبان ماه ۱۳۷۵، از کل جمعيت استان ۲۸۷‚۷۱۰ نفر مرد و ۰۰۱‚۷۱۶ نفر زن بوده‌اند و نسبت جنسى آن برابر ۹۹ بوده است. به عبارت ديگر، در اين استان در مقابل هر ۱۰۰ نفر مرد، ۹۹ نفر زن وجود داشته است. اين نسبت براى اطفال کمتر از يکساله ۱۰۳ و براى بزرگسالان (۶۵ ساله و بيشتر) ۱۰۸ بوده است.

در سال مذکور، از جمعيت استان ۹۹/۸۰ درصد را مسلمانان تشکيل مى‌داده‌اند. اين نسبت در نقاط شهرى ۹۹/۷۲ درصد و در نقاط روستايى ۹۹/۸۶ درصد بوده است.

در فاصلهٔ سال‌هاى ۱۳۶۵ تا ۱۳۷۵، حدود ۶۰۰‚۱۴۸ نفر به استان وارد و يا داخل آن جابه‌جا شد‌ه‌اند. در آبان ‌ماه سال مذکور از ۹۹۷‚۲۱۸‚۱ نفر جمعيت ۶ ساله و بيشتر استان گلستان، تعداد ۲۳۸‚۹۳۸ نفر معادل ۷۹/۹۷ درصد باسواد بوده‌‌اند. اين نسبت در نقاط شهرى براى مردان و زنان به ترتيب ۸۹/۲۶ و ۸۰/۵۱ درصد و در نقاط روستايى ۶۷/۰۳ و ۴۶/۵۱ درصد بوده است.

استان گلستان محل سکونت يکى از بزرگترين و باسابقه‌ترين عشاير منطقه شمال شرقى ايران (ايل ترکمن) است. محل استقرار طوايف ترکمن بخش شمالى دشت گرگان است که از درياى خزر به سمت شرق در طول مرز ايران و جمهورى ترکمنستان قرار دارد. از ده طايفه مهم ايل ترکمن، سه طايفه در محدودهٔ‌ مرزهاى سياسى ايران و هفت طايفه ديگر در خاک جمهورى ترکمنستان استقرار يافته و زندگى مى‌کنند.

قسمت عمده ترکمن‌هاى ايران يموت‌ها هستند که از دو طايفه جعفرباى و آتاباى تشکيل شده است. طايفه جعفرباى در ناحيه دشت گرگان، در مناطقى چون گميش تپه، بندر ترکمن و خواجه نفس تا حوالى آق‌قلا زندگى مى‌‌کنند و طايفه آتاباى در اطراف آق‌قلا و مناطق شرق و شمال شهرستان گنبد مستقر شده‌اند. دومين طايفه ايل ترکمن در محدودهٔ استان، گوگلان‌ها هستند که در شمال گنبد و در بخشى به همين نام که تا بجنورد ادامه دارد، استقرار يافته‌اند. آنان از ديرباز به علت اوضاع مساعد طبيعى، دامدارى روستايى را با کشاورزى تلفيق کرده‌اند. گوگلان‌ها بطورکلى در عادات، آداب، لباس پوشيدن و طرز زندگى و معيشت و لهجهٔ ملى با يموت‌ها تفاوت دارند. تکه‌ها سومين طايفه ايل ترکمن است که بيشتر در جمهورى ترکمنستان اقامت دارند و تعداد کمى از آنان در محدودهٔ شمالى استان گلستان و خراسان زندگى مى‌کنند. در دورهٔ‌ گذشته، ‌ ترکمن‌ها به علت تحولات فرهنگى و اقتصادى، تقريباً چادرنشينى را رها کرده و در مراکز ثابت شهرى و روستايى اسکان يافته‌‌اند. حدود ۲۰ درصد واحدهاى مسکونى دشت ترکمن چادر و مابقى خانه‌‌هاى سنگى، چوبى، ‌ گلى و آلاچيق است.

منطقهٔ‌ گرگان و دشت شامل شهرستان‌هاى گنبد، مينودشت‌، على‌آباد، کردکوى، ترکمن و گرگان همواره يکى از قطب‌هاى اقتصادى مهم کشور در زمينهٔ کشاورزى، دامدارى و صنايع وابسته به آن‌ها بوده است. در اين منطقه، شهر گرگان نقش مرکزيت ادارى و بازرگانى دارد و جريان توسعهٔ اقتصادى، اجتماعى و فرهنگى استان را هدايت مى‌کند.

در شهرستان گرگان، به عنوان قسمتى از منطقهٔ بزرگ گرگان و دشت، محصولات کشاورزى متفاوتى به عمل مى‌آيد. از مهم‌ترين آن‌ها مى‌توان به پنبه، گندم، جو، دانه‌هاى روغنى (سويا و آفتابگردان) و سيب‌زمينى و همچنين در زمينهٔ‌ باغدارى به باغ‌هاى سيب، آلو، قطره‌طلا و مرکبات اشاره کرد. در استان گلستان به ويژه منطقهٔ‌ گرگان و دشت (ساير شهرستان‌هاى استان) به علت کمى رطوبت، وسعت اراضى جلگه‌اى، ‌ تابستان‌هاى گرم و خشک، به طور چشمگيرى کشت گندم و پنبه رايج است. شرايط مناسب آب و هوايى، خاک نرم و حاصلخيز، موجبات کشت محصولات سيب‌زمينى را نيز در استان گلستان فراهم آورده است.

به موازات کشاورزى، دامدارى اين استان نيز گسترش يافته است. پرورش گاو بيشتر در کوهپايه‌هاى جنوبى و پرورش گوسفند و بز بيشتر در اراضى جلگه‌اى، و مرتعى رواج دارد. چمن‌زارهاى کوهستانى، گياهان ريز جنگل و گياهان استپى گرگان، پوشش گياهى مراتع استان را تشکيل مى‌دهند، اين مراتع را برحسب ارتفاع و فصل مورد استفاده، مى‌‌توان به مراتع ييلاقى و قشلاقى تقسيم کرد:

مراتع ييلاقى به صورت چمنزارهاى ارتفاعات البرز در بالادست جنگل‌هاى سوزنى برگ گسترش دارند و در فصل تابستان مورد استفاده دامداران قرار مى‌گيرند. اين مراتع توأم با گياهان جنگلى وسعت زيادى دارند و از نظر ارزش اقتصادى جزو مراتع خوب کشور به شمار مى‌روند.

مراتع قشلاقى استان نيز به صورت پوشش استپى در جلگهٔ گرگان و تپه‌ماهورهاى شمال شرق آن بين گرگان رود و مرز ايران و ترکمنستان و در شرق درياى خزر گسترش دارند.

اين مراتع در گذشته يکى از مراکز مهم دامدارى کشور به شمار مى‌رفت که علاوه بر تأمين علف مورد نياز دام‌هاى محلى، اکراد خراسان، بجنورد و قوچان نيز براى تعليف دام‌‌هاى خود از آن‌ها استفاده مى‌کردند. ليکن چراى مفرط و بى‌رويه از يک سوى و زير کشت بردن مراتع از سوى ديگر، سبب تخريب اين مراتع شده است، به طورى که گاهى حتى تکافوى نياز دام‌هاى محلى را نيز نمى‌نمايد.

پرورش زنبور عسل، به علت شرايط مساعد گياهى و اقليمى در نواحى کوهپايه‌اى و کوهستانى رواج و توسعه يافته و مراکز متعددى را به خود اختصاص داده است. توليد عسل در اين استان به خصوص در شهرستان گرگان، قسمتى از احتياجات منطقه را تأمين مى‌‌کند. ضمناً با توجه به شرايط آب و هوايى مناسب و رويش درختان توت، پرورش کرم ابريشم از گذشته‌هاى دور در اين استان رواج داشته است. به طورى که در شهرستان گنبد و مينودشت پرورش کرم ابريشم از اهميت خاصى برخوردار است.

صنايع اين استان به خصوص شهرستان گرگان بسيار متنوع است که هر يک به نوبهٔ خود اهميت اقتصادى مهمى دارند. اين صنايع را مى‌توان به دو نوع کارخانه‌اى و دستى تقسيم کرد:

از مهم‌ترين صنايع کارخانه‌اى مى‌توان به کارخانهٔ پنبه پاک‌کنى، ‌ آرد، نئوپان، قند، کنسرو، فيبر عايق، شير پاستوريزه و مجموعه‌اى از کارگاه‌هاى ساخت ماشين‌آلات کشاورزى اشاره کرد. همچنين دهها کارخانه در زمينه‌هاى نساجى، مواد غذايى و لوازم يدکى در شهرک صنعتى آق‌قلاى گرگان در دست احداث است. چنانچه اين واحدهاى صنعتى به بهره‌بردارى برسد، در آينده بر اهميت اقتصادى استان گلستان و شهرستان گرگان افزوده خواهد شد. با توجه به فعاليت‌هاى اقتصادى و ترکيب قوى، ‌ صنايع دستى در اين استان، گسترش بسيارى دارد. بافت انواع قالى و قاليچه توسط ترکمن‌هاى آق‌قلا و جاجيم در روستاى زيارت گرگان حائز اهميت است.

 

ارسال به Deliciousارسال به Diggارسال به Facebookارسال به Google Plusارسال به Stumbleuponارسال به Technoratiارسال به Twitterارسال به LinkedIn Telgram ارسال به

اطلاعات تکميلي

  • نقشه استان: نقشه استان

نوشتن دیدگاه

تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

ایــرانم زیبــاست

برآنیم تا با فراهم آوردن بستری مناسب، زمینه های رشد و رونق صنعت گردشگری کشور را فراهم کنیم.
در این راه، با به حرکت درآوردن چرخ های صنعت گردشگری و فرآیند سازی ارتباط موثر و پیوسته تصمیم سازان و تصمیم گیران عرصه گردشگری، شاهد تحقق اهداف اقتصاد مقاومتی و در نهایت رشد و توسعه و بالندگی ایران اسلامی خواهیم بود.
برای نیل به این هدف استراتژیک و ملی، بی شک نهاد ها و سازمان های دولتی از یکسو، سرمایه گذاران و فعالان عرصه گردشگری، هتل ها و مراکز سیاحتی، آژانس های مسافرتی و ... از سوی دیگر نقشی بی بدیل خواهند داشت.

با ما در تماس باشید

 

شماره تماس:

  02166880893

  09120241707

پست الکترونیک:

info@iranamzibast.ir

support@iranamzibast.ir

 
 کانال رسمی ایرانم در لنزور